คัดจาก: หลักภาษาไทย ของ กำชัย ทองหล่อ

โคลง คือคำประพันธ์ชนิดหนึ่ง ซึ่งมีวิธีเรียบเรียงถ้อยคำ เข้าคณะ
มีกำหนดเอกโท และสัมผัส แต่มิไดบัญญัติ บังคับ ครุลหุ โคลงแบ่งออกเป็น ๓ ชนิด
คือ โคลงสุภาพ
โคลงดั้น
และโคลงโบราณ

โคลงสุภาพ
แบ่งออกเป็น ๗ ชนิด คือ

๑.
โคลง ๒ สุภาพ

๒.
โคลง ๓ สุภาพ

๓.
โคลง ๔ สุภาพ

๔.
โคลง ๔ ตรีพิธพรรณ

๕.
โคลง ๕ หรือมณฑกคติ (ปัจจุบันไม่นิยมแต่งกันแล้ว)

๖.
โคลง ๔ จัตวาทัณฑี

๗.
โคลงกระทู้

โคลงดั้น
แบ่งออกเป็น ๖ ชนิด คือ

๑.
โคลง ๒ ดั้น

๒.
โคลง ๓ ดั้น

๓.
โคลงดั้นวิวิธมาลี

๔.
โคลงดั้นบาทกุญชร

๕.
โคลงดั้นตรีพิธพรรณ

๖.
โคลงดั้นจัตวาทัณฑี

โคลงโบราณ
มีลักษณะคล้ายโคลงดั้นวิวิธมาลี
แต่ไม่บังคับเอกโท มีบังคับแต่เพียงสัมผัสเท่านั้น เป็นโคลงที่ไทยเรา
แปลงมาจากกาพย์ ในภาษาบาลี อันมีชื่อว่า คัมภีร์กาพยสารวิลาสินี
ซึ่งว่าด้วยวิธีแต่งกาพย์ต่างๆ มีอยู่ ๑๕ กาพย์ด้วยกัน
แต่มีลักษณะเป็นโคลงอย่างแบบไทยอยู่ ๘ ชนิด เพราะเหตุที่ไม่มีบังคับเอกโท
จึงเรียกว่า โคลงโบราณ นอกนั้น มีลักษณะเป็นกาพย์แท้
แบ่งออกเป็น
๘ ชนิด คือ

๑.
โคลงวิชชุมาลี

๒.
โคลงมหาวิชชุมาลี

๓.
โคลงจิตรลดา

๔.
โคลงมหาจิตรลดา

๕.
โคลงสินธุมาลี

๖.
โคลงมหาสินธุมาลี

๗.
โคลงนันททายี

๘.
โคลงมหานันททายี

ข้อบังคับ หรือบัญญัติของโคลง
การแต่งโคลง
จะต้องมีลักษณะบังคับ หรือบัญญัติ ๖ อย่าง คือ

๑. คณะ

๒. พยางค์

๓. สัมผัส

๔. เอกโท

๕. คำเป็นคำตาย

๖. คำสร้อย

คำสุภาพในโคลงนั้น มีความหมายเป็น ๒ อย่าง คือ

๑.หมายถึง คำที่ไม่มีเครื่องหมาย วรรณยุกต์เอกโท

๒.หมายถึง การบังคับคณะ และสัมผัส อย่างเรียบๆ ไม่โลดโผน

ฉะนั้น คำสุภาพใน ฉันทลักษณ์ จึงผิดกับคำสุภาพใน วจีวิภาค เพราะในวจีวิภาค
หมายถึง คำพูดที่เรียบร้อย ไม่หยาบโลน ไม่เปรียบเทียบ กับของหยาบ
หรือไม่เป็นคำ ที่มีสำเนียง และสำนวนผวนมา เป็นคำหยาบ
ซึ่งนับอยู่ในประเภทราชาศัพท์

| ถอยกลับสู่หน้า ร้อยกรองฯ
- Return to Thai Poetry Page |

Revised:
19-Feb-98