สถาปัตยกรรมไทย

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

ไปที่: ป้ายบอกทาง,
ค้นหา

พระตำหนักทับขวัญ
ใน พระราชวังสนามจันทร์
มีลักษณะสถาปัตยกรรมแบบเรือนไทยภาคกลาง

สถาปัตยกรรมไทย หมายถึงศิลปะการก่อสร้างของไทย อันได้แก่ อาคาร บ้านเรือน
โบสถ์
วิหาร
วัง สถูป
และสิ่งก่อสร้างอื่น ๆ มีลักษณะแตกต่างกันไปตามภูมิศาสตร์
และคตินิยม สถาปัตยกรรมไทย มีมานานตั้งแต่ที่คนไทยเริ่มตั้งถิ่นฐาน เป็นเวลาร่วม
4000 ปี
บรรพบุรุษไทยได้พัฒนาและปรับปรุงรูปแบบสถาปัตยกรรมอันเป็นสิ่งจำเป็นต่อการดำรงชีวิต
เพื่อให้เหมาะสมกับสภาพอากาศ สภาพภูมิประเทศ
โดยเพิ่มเติมใส่เอกลักษณ์ความเป็นไทยเข้าไป
ซึ่งนับเป็นการแสดงออกความสามารถของบรรพบุรุษไทย สามารถแบ่งยุคได้เป็น 2
รูปแบบใหญ่ๆ คือ สถาปัตยกรรมไทยสมัยประวัติศาสตร์ และ
สถาปัตยกรรมสมัยรัตนโกสินทร์

เนื้อหา

1 รูปแบบ

2 สถาปัตยกรรมไทยสมัยประวัติศาสตร์

2.1 ยุคทวาราวดี
(พุทธศตวรรษที่ 12 - 16)

2.2 ยุคศรีวิชัย
(พุทธศตวรรษที่ 13 - 18)

2.3 ยุคลพบุรี
(ราวพุทธศตวรรษที่ 12 - 18)

2.4 ยุคเชียงแสน
(ราวพุทธศตวรรษที่ 16 - 23)

2.5 ยุคสุโขทัย
(พุทธศตวรรษที่ 19 - 20)

2.6 ยุคอู่ทอง
(ราวพุทธศตวรรษที่ 17 -20)

2.7 ยุคอยุธยา
(พุทธศตวรรษที่ 20 - 23)

3 สถาปัตยกรรมสมัยรัตนโกสินทร์

4 ดูเพิ่ม

5 อ้างอิง

6 แหล่งข้อมูลอื่น

[แก้]
รูปแบบ

สามารถจัดหมวดหมู่ ตามลักษณะการใช้งานได้ 2 ประเภท คือ

สถาปัตยกรรมที่ใช้เป็นที่อยู่อาศัย ได้แก่ บ้านเรือน ตำหนักวัง
และพระราชวัง
เป็นต้น บ้านหรือเรือนเป็นที่อยู่อาศัยของสามัญชน ธรรมดาทั่วไป
ซึ่งมีทั้งเรือนไม้ และเรือนปูน เรือนไม้มีอยู่ 2 ชนิด คือ เรือนเครื่องผูก
และ เรือนเครื่องสับ

ตำหนัก และวัง เป็นเรือนที่อยู่ของชนชั้นสูง พระราชวงศ์ หรือ
ใช้เรียกที่ประทับชั้นรอง ของพระมหากษัตริย์

สถาปัตยกรรมที่เกี่ยวข้องศาสนา

ได้แก่ โบสถ์,วิหาร,กุฎิ,หอไตร,หอระฆังและหอกลอง,สถูป
,เจดีย์

[แก้]
สถาปัตยกรรมไทยสมัยประวัติศาสตร์

พระปรางค์สามยอด
สถาปัตยกรรมไทยยุคลพบุรี

พระบรมธาตุไชยา
สถาปัตยกรรมยุคศรีวิชัย

สามารถแบ่งได้เป็นยุคๆ ได้ดังนี้

ยุคทวาราวดี (พุทธศตวรรษที่ 12 - 16)

ยุคศรีวิชัย (พุทธศตวรรษที่ 13 - 18)

ยุคลพบุรี (ราวพุทธศตวรรษที่ 12 - 18)

ยุคเชียงแสน (ราวพุทธศตวรรษที่ 16 - 23)

ยุคสุโขทัย (พุทธศตวรรษที่ 19 - 20)

ยุคอู่ทอง (ราวพุทธศตวรรษที่ 17 -20)

ยุคอยุธยา (พุทธศตวรรษที่ 20 - 23)

[แก้]
ยุคทวาราวดี
(พุทธศตวรรษที่ 12 - 16)

จะปรากฏอยู่ในภาคกลางของประเทศไทย แถบจังหวัดนครปฐม
สุพรรณบุรี
สิงห์บุรี
ลพบุรี
ราชบุรี
และ ยังกระจายไปอยู่ทุกภาคประปราย เช่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ตะวันออกและ ใต้ สถาปัตยกรรมแบบทวาราวดีมักก่ออิฐและใช้สอดิน
เช่น วัดพระเมรุ
และเจดีย์จุลปะโทนวัดพระประโทน
อำเภอเมืองนครปฐม
จังหวัดนครปฐม
บางแห่งมีการใช้ศิลาแลงบ้าง
เช่นก่อสร้างบริเวณฐานสถูป การก่อสร้างเจดีย์ในสมัยทวาราวดีทีพบทั้งเจดีย์ฐานสี่เหลี่ยม
เจดีย์ทรงระฆังคว่ำ
มียอดแหลมอยู่ด้านบน

[แก้]
ยุคศรีวิชัย
(พุทธศตวรรษที่ 13 - 18)

พบในภาคใต้ ศูนย์กลางของอาณาจักรศรีวิชัยไม่ทราบแน่ชัด
ในประเทศไทยจะพบร่องรอยการ สร้างสถูปตามเมืองสำคัญ เช่น เมืองครหิ
อำเภอไชยา
จังหวัดสุราษฎร์ธานี
เมืองตามพรลิงก์
จังหวัดนครศรีธรรมราช
และอำเภอยะรัง
จังหวัดปัตตานี
ลักษณะของสถาปัตยกรรมแบบศรีวิชัย
คือการสร้างสถูปทรงมณฑปให้มีฐานและเรือนธาตุรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส
ส่วนยอดเป็นเจดีย์แปดเหลี่ยม ส่วนฐานปากระฆังสร้างเป็นชึ้นลดหลั่นกันไป
มีเจดีย์ประดับมุมและซุ้มบันแถลงในแต่ละทิศ
ตัวอย่างเช่น พระบรมธาตุไชยา
จังหวัด สุราษฎร์ธานี

[แก้]
ยุคลพบุรี
(ราวพุทธศตวรรษที่ 12 - 18)

พบบริเวณ ภาคกลาง ภาคตะวันออกและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีรูปแบบคล้ายศิลปะขอม
เช่น เทวาลัย ปราสาท พระปรางค์ ต่างๆ นิยมใช้อิฐ หินทรายและศิลาแลง
โดยใช้อิฐและหินทรายสำหรับสร้างเรือนปราสาทและใช้ศิลาแลง สร้างส่วนฐาน
ต่อมาก็สร้างด้วยศิลาแลงทั้งหลัง สถาปัตยกรรมที่ยังคงสภาพสมบูรณ์อยู่เช่น ปรางค์วัดพระพายหลวง
จังหวัดสุโขทัย และ พระปรางค์สามยอด
จังหวัดลพบุรี

[แก้]
ยุคเชียงแสน
(ราวพุทธศตวรรษที่ 16 - 23)

พบในภาคเหนือ สถาปัตยกรรมส่วนใหญ่สร้างเพื่อเป็นศาสนสถาน
อาณาจักรเชียงแสนได้รับเอา ศิลปวัฒนธรรมมาจากดินแดงแห่งอื่นเข้าผสมผสาน
ทั้งศิลปะสุโขทัย ศิลปะทวาราวดี ศิลปะศรีวิชัย ศิลปะพม่า
เชียงแสนนั้นเคยเป็นเมืองหลวงของล้านนาต่อเนื่องจากเวียงกุมกาม
เชียงแสนที่มีศิลปะหลายอย่างรวมกันนั้นเพราะว่า
ได้ตกเป็นเมืองขึ้นของเมืองที่มีศิลปะนั้นๆ
เช่นวัดพระธาตุจอมสวรรค์และวัดล้างหมายเลข 13 นอกเมืองเป็นต้น
พบว่าได้มีศิลปะพม่าผสมผสานอยู่ด้วย

[แก้]
ยุคสุโขทัย
(พุทธศตวรรษที่ 19 - 20)

ศิลปะสุโขทัยเริ่มต้นราว พ.ศ. 1780 เมื่อพ่อขุนศรีอินทราทิตย์สถาปนากรุงสุโขทัย
เอกลักษณ์ ของสถาปัตยกรรมสุโขทัย
จะออกแบบให้ก่อเกิดความศรัทธาด้วยการสร้างรูปทรงอาคารในเชิง สัญลักษณ์ เช่น
การออกแบบเจดีย์ทรงดอกบัวตูม หรือ เจดีย์ทรงกลม และปั้นรูปช้างล้อมรอบฐานเจดีย์

เจดีย์แบบสุโขทัยแบ่งออกเป็น 3 แบบคือ

เจดีย์แบบสุโขทัยแท้ หรือ เจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์

เจดีย์ทรงกลมแบบลังกา

เจดีย์แบบศรีวิชัย

[แก้]
ยุคอู่ทอง
(ราวพุทธศตวรรษที่ 17 -20)

เป็นศิลปะที่เกิดจากการรวมกันของศิลปะทวาราวดี และอารยธรรมขอม
ตัวอย่างของสถาปัตยกรรมอู่ทองเช่น พระปรางค์องค์ใหญ่ในวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ
จังหวัดลพบุรี

[แก้]
ยุคอยุธยา
(พุทธศตวรรษที่ 20 - 23)

วิหารพระมงคลบพิตร
อยุธยา

เอกลักษณ์ของสถาปัตยกรรมในยุคนี้ คือการออกแบบให้แสดงถึงความยิ่งใหญ่ ร่ำรวย
สถาปัตยกรรมจึงมีขนาดและรูปร่างสูงใหญ่ ตกแต่งด้วยการแกะสลักปิดทอง
โบสถ์วิหารในกรุงศรีอยุธยาไม่นิยมสร้างให้มีชายคายื่นออกมาจากหัวเสามากนัก
ส่วนใหญ่มีบัวหัวเสาเป็นรูปบัวตูม
และนิยมเจาะผนังอาคารให้เป็นลูกกรงเล็กๆแทนช่องหน้าต่าง
ลักษณะเด่นของการก่อสร้างโบสถ์วิหารอีกอย่างคือ
การปล่อยแสงให้สาดเข้ามาในอาคารมากขึ้น
โดยจะออกแบบให้แสงเข้ามาทางด้านหน้าและฉายลงยังพระประธาน

สมัยอยุธยาตอนปลาย รูปแบบสถาปัตยกรรมถือว่าอยู่ในจุดสูงสุด
คือเป็นสถาปัตยกรรมที่สามารถตอบสนองความต้องการของมนุษย์ได้ทุกประการ
และมีความงดงามอ่อนช้อยตามลักษณะแบบไทยๆ แต่การพัฒนาทางสถาปัตยกรรมต้องหยุดลงหลังกรุงศรีอยุธยาพ่ายแพ้แก่พม่าในปี
พ.ศ. 2310
นับเป็นจุดเปลี่ยนแปลงที่สำคัญในทุกๆด้าน ไม่ว่าจะเป็น ทั้งด้านการปกครอง ด้านสังคม
ด้านเศรษฐกิจ ด้านวัฒนธรรม ฯลฯ

[แก้]
สถาปัตยกรรมสมัยรัตนโกสินทร์

ดูบทความหลักที่ สถาปัตยกรรมสมัยรัตนโกสินทร์

พระที่นั่งอนันตสมาคม
มีรูปแบบเป็นสถาปัตยกรรมตะวันตก

วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม

สมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น เมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
เสด็จขึ้นครองราชย์และสถาปนากรุงเทพมหานครขึ้นเป็นเมืองหลวงกรุงรัตนโกสินทร์
และทรงมีพระราชประสงค์ที่จะทำให้กรุงเทพมหานครเป็นเหมือนกรงศรีอยุธยาแห่งที่สอง
กล่าวคือได้มีการสร้างสถาปัตยกรรมที่สำคัญ
โดยเลียนแบบอย่างมาจากกรุงศรีอยุธยารวมไปถึงสถาปัตยกรรมประเภท

บ้านพักอาศัย
เรือนไทยบางเรือนที่ยังคงเหลือจากการทำศึกสงครามกับพม่าก็ถูกถอดจากกรุงศรีอยุธยามาประกอบที่กรุงเทพมหานคร

กรุงเทพมหานครกลายเป็นมหานครศูนย์กลางแห่งหนึ่งที่รวบรวมเอาผู้คนหลายหลายชาติวัฒนธรรมเข้ามารวมอยู่ด้วยกันไม่ว่าจะเป็น
แขก (อินเดีย) ฝรั่ง (ชาติตะวันตก) และ จีน ที่มีการซึมซับวัฒนธรรมอื่นมาทีละน้อย
หลักฐานในยุคนั้นไม่ปรากฏเท่าไร เนื่องจากผุพังไปตามสภาพกาลเวลา
แต่จะเห็นได้จากภาพตามจิตรกรรมฝาผนังของวัดต่างๆ
ที่สร้างขึ้นในสมัยนั้น
รวมถึงรูปแบบบ้านพักอาศัยซึ่งมีตึกปูนแบบจีนอยู่ค่อนข้างมาก

ในสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
นับเป็นยุคทองแห่งศิลปะจีน
มีการใช้การก่ออิฐถือปูนและใช้ลวดลายดินเผาเคลือบประดับหน้าบันแทนแบบเดิม

สมัยรัชกาลที่
4 เริ่มมีการติดต่อกับชาติตะวันตกมากขึ้น
มีการสร้างอาคารต่างชนิดเพื่อรองรับกิจกรรมทางธุรกิจนอกเหนือจากที่อยู่อาศัยและวัดวาอารามในอดีต
ได้แก่ โรงงาน โรงสี โรงเลื่อย ห้างร้านและที่พักอาศัยของชาวตะวันตก
นอกจากนี้การสร้างอาคารของทางราชการ กระทรวงต่าง ๆ
และพระราชวังที่มีรูปแบบตะวันตกผสมผสานกับสถาปัตยกรรมไทย เช่น พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท
พระที่นั่งอนันตสมาคม
เป็นต้น[1]
วัดที่มีการผสมผสานสถาปัตยกรรมตะวันตกเช่น วัดนิเวศธรรมประวัติ
ในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งเป็นศิลปะแบบกอธิค

ต่อมาในยุคที่มีการล่าอาณานิคม
พระมหากษัตริย์ของเราก็ทรงพระปรีชาสามารถเลือกหนทาง การประนีประนอม
ไม่ให้เสียเอกราชไปโดยที่เราต้องปรับเปลี่ยนพฤติกรรมความเป็นอยู่ของตัวเอง
สถาปัตยกรรมไทยในสมัยนั้นจึงมีหน้าตาเป็นแบบสถาปัตยกรรมตะวันตก
บ้านเรือนเปลี่ยนรูปแบบเป็นตึกก่ออิฐถือปูน มีการวางผังแบบสากลและตายตัว ไม่ใช้
Open Plan แบบเก่า มีการกั้นห้องเพื่อทำกิจกรรมต่างๆ เช่น รับแขก รับประทานอาหาร
นั่งเล่น เป็นต้น

สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพได้แบ่งประเภท
ของบ้านเรือนในกรุงเทพตามแบบวัฒนธรรมออกเป็น 3 แบบ คือ [2]

แบบเดิม คือ แบบเรือนของผู้มีฐานะ (ระดับ) เดียวกัน
เคยทำมาอย่างไรก็ทำมาอย่างนั้น มิได้คิดเปลี่ยนแปลงยกตัวอย่างเช่น
วังเจ้าบ้านนายขุน

แบบผสม คือ เอาตึกฝรั่งหรือเก๋งจีนมาสร้างแทรกเข้าบ้าง
เข้าใจว่าเกิดขึ้นในรัชการที่ 4 และต่อมาจนต้นรัชกาลที่ 5 ดังตัวอย่างที่มีเก๋ง
และ การแก้ไขตำหนักที่วังท่าพระ
เป็นต้น

เปลี่ยนเป็นอย่างใหม่ คือ เลิกสร้างเรือนแบบไทยเดิม และตึกฝรั่ง เก๋งจีน
คิดทำเป็นตึกฝรั่งทีเดียว เกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่
5

อย่างไรก็ตามรูปแบบของสถาปัตยกรรมในสมัยนั้นก็คงเอกลักษณ์ไทยเอาไว้บ้าง
เช่นการนำหน้า ตาสถาปัตยกรรมไทยเข้ามาใส่ด้านหน้าของตึก ไม่ว่าจะเป็น ลายฉลุไม้
หลังคา ทรงจั่ว

[แก้]
ดูเพิ่ม

เจดีย์

เรือนไทย

[แก้]
อ้างอิง

^
"วิวัฒนาการและรูปแบบการประกอบอาชีพสถาปัตยกรรมในประเทศไทย". วารสารสภาสถาปนิก
ฉบับเดือนธันวาคม 2552 หน้า 23-27

^
บ้านในกรุงเทพ:รูปแบบการเปลี่ยนแปลงในรอบ 200 ปี,ผุสดี
ทิพทัส,จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

[แก้]
แหล่งข้อมูลอื่น

สถาปัตยกรรมไทย

ดึงข้อมูลจาก "http://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%AA%E0%B8%96%E0%B8%B2%E0%B8%9B%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B9%84%E0%B8%97%E0%B8%A2".

หมวดหมู่:
สถาปัตยกรรมไทย
| วัฒนธรรมไทย

หมวดหมู่ที่ซ่อนอยู่:
บทความที่รอการตรวจสอบรูปแบบ

เครื่องมือส่วนตัว

ล็อกอิน
/ สร้างบัญชีผู้ใช้

เนมสเปซ

บทความ

อภิปราย

สิ่งที่แตกต่าง

ดู

เนื้อหา

แก้ไข

ประวัติ

การกระทำ

สืบค้น

ป้ายบอกทาง

หน้าหลัก

เหตุการณ์ปัจจุบัน

ถามคำถาม

บทความคัดสรร

บทความคุณภาพ

สุ่มบทความ

มีส่วนร่วม

ศาลาประชาคม

ปรับปรุงล่าสุด

เรียนรู้การใช้งาน

ติดต่อวิกิพีเดีย

บริจาคให้วิกิพีเดีย

วิธีใช้

พิมพ์/ส่งออก

สร้างหนังสือ

ดาวน์โหลดในชื่อ PDF

หน้าสำหรับพิมพ์

เครื่องมือ

หน้าที่ลิงก์มา

ปรับปรุงที่เกี่ยวโยง

อัปโหลด

หน้าพิเศษ

ลิงก์ถาวร

อ้างอิงบทความนี้

ภาษาอื่น

English

Suomi

Bahasa Melayu

หน้านี้แก้ไขล่าสุดเมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2554
เวลา 11:47 น.

อนุญาตให้เผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์
แบบแสดงที่มา-อนุญาตแบบเดียวกัน; เงื่อนไขอื่นอาจใช้ประกอบด้วย โปรดศึกษาเงื่อนไขการใช้งาน
Wikipedia®
เป็นเครื่องหมายการค้าจดทะเบียนของมูลนิธิวิกิมีเดีย

ติดต่อเรา

นโยบายความเป็นส่วนตัว

เกี่ยวกับวิกิพีเดีย

ข้อปฏิเสธความรับผิดชอบ