1. ความนำ

ผมได้รับคำถาม ความคิดเห็นเชิงวิพากษ์วิจารณ์
และข้อคิดเชิงเสนอแนะเกี่ยวกับ
การผลิตและการใช้ครูอยู่บ่อย ๆ
จึงมีความรู้สึกว่าถึงคราวที่จะต้องแสดงทัศนะ
ในเรื่องนี้ไว้
สักครั้งหนึ่ง
ส่วนใหญ่คงไม่ใช่ทัศนะของผมเองแต่เป็นการรวบรวมจากที่
ผมได้ยินได้ฟัง
ผสมผสานกับความรู้ความเข้าใจส่วนตัวเสียมากกว่า
ถ้าไม่ตรงกับความ เห็นของใครก็
ขออภัยไว้ ณ ที่นี้ด้วย

2.
ปัญหาของอาชีพครู

ปัญหาของครูไทยเท่าที่ได้รับฟังมาตกอยู่ใน 3 เรื่อง เรื่องใหญ่ ๆ คือ

2.1 ครูสมัยนี้มักถูกเปรียบเปรยว่าสู้ครูสมัยก่อนไม่ได้
เมื่อก่อนครูบางคนจบเพียงประถม
ศึกษา ก็มาสอนลูกศิษย์ระดับประถมได้
จบมัธยมศึกษาก็สอนชั้นมัธยมได้ จบ ปป. หรือ ปม.
ยิ่งสอนได้
ทุกชั้นทุกอย่าง
บางคนบอกว่าผมได้ดิบได้ดีมาถึงปัจจุบันนี้ ก็เพราะครู ป.4 ที่เคี่ยวเข็ญมา
ทั้งกลัว
ทั้งเคารพบูชามาถึงปัจจุบัน   สมัยนี้ส่วนใหญ่จบ
ปริญญาตรีแต่สอนได้เฉพาะวิชาเอกที่เรียนมาเท่านั้น
ผิดจากนี้ไป
ไม่กล้าสอน บางคนสอนไม่ได้เอาเลยทีเดียว
ด้วยเหตุนี้เราจึงมีปัญหาขาดแคลนครู
สอนวิชาคณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์
และภาษาอังกฤษ
เป็นเรื่องที่ไม่น่าเชื่อว่าครูที่จบปริญญาตรี
สอนวิชาเหล่านี้ ไม่ได้
ทั้ง ๆ ที่เคยเรียนมาแล้ว อย่างน้อยระดับมัธยมศึกษา นอกจากมีปัญหา
ครูสอน
บางวิชาไม่ได้แล้ว ยังมีปัญหาเรื่องความสามารถของครูในวิชาที่สอนได้
บางคนกล่าวว่า
ครูสมัยนี้ไม่เก่งเท่าครูสมัยก่อน
สมัยก่อนคนที่มาเป็นครูเป็นคนที่จบที่หนึ่งที่สองของโรงเรียนแล้ว
ได้ทุนจังหวัดไปเรียนครู
เราจึงมีครูที่เก่ง ๆ สมัยนี้คนเรียนครู คือคนที่เข้า มหาวิทยาลัยไม่ได้
ไม่มี
ที่ไป เมื่อได้คนไม่เก่งมาเรียนครูเราก็เลยได้ครูที่ไม่เก่ง

2.2 อีกเรื่องหนึ่งที่ครูถูกวิพากษ์วิจารณ์มาก คือการอุทิศตนของครู
ครูประถมศึกษา
สมัยก่อน   บางคนกินอยู่หลับนอนในโรงเรียน
บางคนก็อยู่กับหลวงพ่อที่วัด
หรือไม่ก็แต่งงาน
แต่งการอยู่กับลูกชาวบ้านในชุมชนนั้น
ครูจึงเป็นส่วนหนึ่งของชุมชน ครูบางคนอาจทำนาทำไร่
ไปด้วย
แต่ครูส่วนใหญ่จะมีความสัมพันธ์กับชุมชนอย่างแนบ แน่น
และอุทิศตนให้กับการเรียน
การสอนอย่างเต็มที่สมัยนี้ครูมักถูกล่าวหาว่ามีอาชีพรอง
ขายประกัน ขายของผ่อน เป็นเจ้ามือแชร์
ทำให้ไม่ค่อยอุทิศตัวให้กับโรงเรียน
การคมนาคมดีขึ้น ครูมียานพาหนะใช้สอยดีขึ้น ส่วนใหญ่มีรถ
จักรยานยนต์
บางคนมีรถยนต์ไว้ใช้ ครูไม่ค่อยยอมพักอาศัยในชุมชนที่ตั้งโรงเรียน
ยกเว้นที่
จำเป็นจริง ๆ ครูจึงมีโอกาสละทิ้งโรงเรียนมาก
เนื่องจากต้องเดินทางไกลบางวันมาถึงโรงเรียน
สาย
และกลับก่อนเวลาเป็นประจำ   ทำให้การเรียนการสอนได้ผลไม่เต็มที่

2.3 เรื่องความประพฤติของครูก็กล่าวถึงมาก
สมัยก่อนครูคือต้นแบบของคนในสังคม
ครูไม่ได้เป็นครูเฉพาะในโรงเรียนเท่านั้น
ครูเป็นครูของคนอื่นในสังคมด้วย ชาวบ้านมีปัญหา
มักมาปรึกษาครู
ครูจึงต้องทำตัวเป็นแบบอย่างของชาวบ้าน ไม่ว่าความ ประพฤติส่วนตัว
ความ
เป็นอยู่   ถ้าครูกินเหล้าก็จะถูกสังคมมองอย่างดูแคลน
จนครูไม่กล้า ประพฤติ ครูไม่เล่นการพนัน
ไม่ทำในสิ่งที่สังคมรังเกียจ
แต่สมัยนี้ครูเริ่มมีปัญหาในความประพฤติ
ครูบางคนไม่สามารถ
ทำตนเป็นตัวอย่างในสังคมได้ บางทีครูก็ถูกสังคม
คาดหวังว่าต้องเป็นอยู่ในกรอบ ศีลธรรม
จริยธรรมมาก จนครูปฏิบัติไม่ได้
ครูจึงลดความเป็นคนตัวอย่างในสังคมลงไป

3. ต้นเหตุปัญหาของอาชีพครู

ในทัศนะของผม คิดว่าต้องยอมรับความจริงกันว่า
ครูในปัจจุบันมีปัญหาอยู่มากพอ
สมควร
คำวิพากษ์วิจารณ์ข้างต้นหลายอย่างมีมูลความจริงและเป็นเรื่องจริง
สังคม
ไทยมีความ
คาดหวังในตัวครูสูงทุก ๆ ด้าน
ครูปัจจุบันมีคุณสมบัติลดหย่อนไปจากความ คาดหวัง
หรือ
เปลี่ยนแปลงไปจากที่คาดหวังไปบ้าง แต่ก็มีคุณสมบัติบางด้านสูงกว่าที่
สังคมคาดหวังก็มี
เชื่อได้ว่าในปัจจุบันครูมีสมรรถภาพสูงกว่าครูในอดีตในหลาย
ๆ ด้าน อย่างแน่นอนแต่บางด้าน
ก็ต้องปรับปรุงให้มีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้น
การแก้ปัญหาและการ
ยกระดับคุณภาพของครูให้สูงขึ้น
คงต้องพิจารณาต้นเหตุของปัญหาประกอบกันด้วย   เท่าที่
พิจารณาก็เห็นว่าต้นเหตุน่าจะมา
จากสิ่งต่าง ๆ ต่อไปนี้

3.1 กระแสความเปลี่ยนแปลงด้านต่าง ๆ ของโลก
และของประเทศไทยเกิดขึ้น
ค่อนข้างรวดเร็ว   และจะเร็วขึ้นในอนาคต
และทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงด้านข้อมูล
ข่าวสาร
องค์กรแห่งความรู้อย่างมากมายครูจำเป็นต้องปรับให้ทันกับความเปลี่ยนแปลง
เหล่านี้
โดยเฉพาะโลกแห่งความรู้
ความรู้ที่สอนกันในปัจจุบันเปลี่ยนแปลงแตกต่างและสูงขึ้น
จากเดิมที่เคยสอนในระดับเดียวกันอย่างมากมาย
ครูที่ปรับตนไม่ทันก็จะกลายเป็นคน
ล้าหลัง  ล้าสมัย
ขาดความเชื่อมั่นในตนเองจนผลสุดท้ายอาจไม่กล้าสอนในบางวิชา

บางครั้งอาจสอนผิดพลาดได้ ปัญหาจึงไม่ใช่ได้คนไม่ฉลาดมาเรียนครูเท่านั้น
แต่อยู่ที่
ขาดระบบพัฒนาครูให้ปรับตนให้ทันกับความเปลี่ยนแปลงของโลกด้วย

3.2 ความเจริญก้าวหน้าทางเศรษฐกิจ มีผลให้เกิดการงานอาชีพที่กว้างขวาง

หลากหลายมากขึ้น
ในขณะที่สมัยก่อนคนกลุ่มหนึ่งมุ่งเรียนครูเพราะง่ายสะดวก และมั่นคง

ด้วยการรับราชการ แต่ปัจจุบันการงานอาชีพเปลี่ยนแปลงไป
การขยายตัวด้านอุตสาหกรรม
และบริการที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วได้ดึงดูดคนที่มีการศึกษาเข้าสู่อาชีพนี้มากขึ้น
คนที่กำลัง
ศึกษาก็หันเหมาให้ความสนใจศึกษาเพื่อนำไปสู่อาชีพด้านอุตสาหกรรมและบริการมากขึ้น
ทำให้ตัวเลือกคนที่จะมาเรียนเพื่อเป็นครูลดลง
หรือที่ได้ก็ไม่ใช่กลุ่มคนระดับมันสมองอย่าง
ที่เคยเป็นในอดีต
แต่ก็ไม่ถึงกับได้คนระดับด้อยปัญญาเสียทีเดียว
คงพอกล่าวได้ว่าส่วนใหญ่
จะเป็นกลุ่มระดับสติปัญญาปานกลาง
และผู้ค่อนข้างจะขัดสนไม่สามารถสู้ ค่าใช้จ่ายสูง
ๆ
ในการเรียนมหาวิทยาลัยได้มาเข้าเรียน

3.3 ในสภาพเศรษฐกิจที่เป็นบริโภคนิยมมากขึ้น ครูเป็นบุคคลหนึ่งในสังคม
ก็ต้อง
พยายามดำรงชีวิตให้สมกับฐานะในสังคม
ครูจึงมีค่าใช้จ่ายค่อนข้างสูงเมื่อเปรียบเทียบกับรายได้
จากการรับราชการ
ประกอบกับผู้เข้าสู่อาชีพครูส่วนใหญ่มาจากครอบครัวชนบท
มีการเกษตร
เป็นอาชีพหลัก ครอบครัวมีรายไน้อยเมื่อได้ลูกหลานไปเป็นครู
ครูผู้นั้นก็ ต้องรับภาระครอบครัว
ที่ได้อุปการะตนจนได้เป็นครู
ครูบางคนกล่าวว่ามีภาระหนี้สินตั้งแต่ ยังไม่ทันได้เป็นครู
ซึ่งดูว่าน่า
จะเป็นความจริง การมีส่วนร่วมในสังคมรอบ ๆ
โรงเรียนก็ทำให้ครูมีรายจ่ายเพื่อสังคมเพิ่มขึ้น

สิ่งเหล่านี้ทำให้ครูมีรายจ่ายสูง บางคนจึงต้องคิดหา
รายได้พิเศษเพิ่มขึ้นทำให้เกิดผลกระทบต่อ
การปฏิบัติหน้าที่ของครู

3.4 ความก้าวหน้าทางวิทยาการต่าง ๆ ทำให้ครูต้องปรับกระบวนการเรียน
การสอน
ให้ทันสมัย ครูจำเป็นต้องมีสื่อ มีเครื่องมือ
ประกอบการสอนมากขึ้นเราเรียกร้อง
ให้ครูสอน
โดยนักเรียนเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้
สอนให้เด็กได้รู้จักศึกษาค้นคว้า ให้ปฏิบัติ
กิจกรรม
แต่โรงเรียนส่วนใหญ่ยังขาดสื่อและอุปกรณ์การเรียนการสอนที่ทันสมัย
ขาดงบ ประมาณ
ค่าใช้จ่ายในการผลิตสื่อ ถ้าครูจะทำก็ต้องหาเอง
ออกค่าใช้จ่ายเอง ความกระท่อนกระแท่น
ของสื่อทำให้การเรียนการสอนขาดคุณภาพ

3.5 ระบบบริหารครูเป็นระบบราชการ ที่รวมอำนาจเข้าสู่ส่วนกลาง
แม้จะมีการกระจาย
ไปสู่จังหวัดบ้างก็ไม่มากนัก
ประชาชนในท้องถิ่นไม่มีบทบาทในการกำกับดูแล การบริหาร
การจัดการ
ทำให้ครูกับประชาชนในท้องถิ่นมีความสัมพันธ์ที่หลวมและห่าง
ขาดผู้กำกับดูแล
ใกล้ชิด จึงเกิดปัญหาได้ง่าย
ถ้าปรับระบบให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการ กำกับดูแลโรงเรียน
และการสอนของครู
ก็เชื่อว่าประสิทธิภาพการทำงานและการวางตัว ของครูจะสูงขึ้น

3.6 ครูขาดแคลนสิ่งอำนวยความสะดวกและแรงจูงใจ
ในสถานปฏิบัติงานของครูคือ
โรงเรียน
ถ้าเทียบกับสถานปฏิบัติงานของผู้มีการศึกษาระดับเดียวกันคือระดับปริญญา
จะเห็นว่า
ต่างกันมาก
ค่าใช้จ่ายเพื่อการปฏิบัติงานก็มีน้อยมากเช่นไม่มีค่าพาหนะ
ค่าตอบแทนการปฏิบัติ
งานล่วงเวลาหรือการสอนมากกว่าปกติ
ขาดการส่งเสริมพัฒนาตนเอง
ขาดระบบความก้าวหน้า
ที่ชัดเจนเหล่านี้ทำให้หลายคนรู้สึกว่าอาชีพครูไม่มีความเจริญก้าวหน้า
ไม่สะดวก จึงไม่กระตุ้น
ให้คนทะเยอทะยานที่จะทำงานและไม่ดึงดูด
คนที่มีความรู้ความสามารถ

3.7
ครูระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษาจำนวนมากต้องปฏิบัติงานอยู่ในชนบท
ห่างไกล
ทุรกันดารบางแห่งขาดความปลอดภัย
หลายฝ่ายเรียกร้องให้ครูเป็นผู้เสียสละแต่ขาด
ระบบการตอบแทนความเสียสละนั้น
ๆ เช่นไม่มีเงินเดือนเพิ่มขึ้น ไม่มี
ค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น
ไม่มีการจัดสิ่งอำนวยความสะดวกเพิ่มขึ้นตรงกันข้ามครูเหล่านี้
กลับอยู่ในภาวะเสี่ยงและ
ยากลำบากกว่าคนทั่วไป
จึงไม่มีอะไรดึงดูดความสนใจนอกจากอดทนรอ
ว่าเมื่อไรจะได้ย้าย
ออกไปสู่ที่สบายกว่าหรือถ้าทนไม่ไหวก็ต้องลาออกไป

3.8 กระบวนการผลิตครูกับกระบวนการรับคนเข้าเป็นครูไม่สัมพันธ์กันเป็น
เวลา
ไม่ต่ำกว่า 20 ปี ที่จำนวนผู้จบด้านการฝึกหัดครู
มีมากกว่าความต้องการใช้ครู การฝึกหัดครู
กลายเป็นการศึกษา
สำหรับคนไม่มีทางเลือก ผู้จบการศึกษากว่าครึ่งไม่ได้ทำงาน
เป็นครู
ทำให้การผลิตครูขาดจุดเน้นที่ชัดเจน
ประกอบกับมีสถานศึกษาที่เกี่ยวข้องกับ
การผลิตครู
มีจำนวนมากกว่าร้อยแห่งต่างสังกัดกัน
การวางแผนแก้ปัญหาจึงทำได้ยากทำให้ขาดคนที่มี
ความรู้ความสามารถ
มีความตั้งใจเป็นครูอย่างจริงจัง เข้าสู่ระบบการ
ฝึกหัดครูอย่างที่เคย
เป็นมาในอดีต

4. แนวคิดการพัฒนาอาชีพครู

การแก้ปัญหาที่เกี่ยวกับอาชีพครูต้องแก้ปัญหาหลาย ๆ ด้านไปพร้อม ๆ กัน
ตั้งแต่
การให้ได้คนที่เหมาะสมมาเป็นครู
เมื่อได้มาแล้วต้องดูแลให้เขาทำงานได้เต็มที่   มีขวัญ
มีกำลังใจ
มีผลตอบแทนและสิ่งอำนวยความสะดวกที่เพียงพอ
ในขณะเดียวกันก็ต้องมีระบบ
แก้ป้ญหาครูที่ไม่เหมาะสมที่จะเป็นครูด้วยในการแก้ปัญหาคือการกำหนดแนวทาง
ปฏิรูป
และพัฒนาส่วนที่สำคัญฯ น่าจะมีดังนี้

4.1 กำหนดให้มีมาตรฐานอาชีพครูที่ครบวงจร
คือต้องมีมาตรฐานหรือคุณสมบัติ
ของคนที่เหมาะสมกับการเป็นครูหนึ่ง
มาตรฐานกระบวนการให้การศึกษาอบรม ผู้ที่จะเป็นครูหนึ่ง
มาตรฐานความรู้
ความสามารถของผู้เป็นครู ทั้งความรู้ความสามารถ
เฉพาะด้านและความรู้
ความสามารถทั่วไปหนึ่ง
มาตรฐานการปฏิบัติงานของครูหนึ่ง
และมาตรฐานการปฏิบัติตนของ
ผู้เป็นครูอีกหนึ่ง ถ้ามีมาตรฐานเหล่านี้แล้ว
ก็จะสามารถใช้เป็นเครื่องมือตรวจสอบผู้ประกอบ
อาชีพครูได้เหมาะสมชัดเจนยิ่งขึ้น
ขณะนี้เราขาด การกำหนดมาตรฐานเกือบทุกด้าน

4.2 กำหนดให้มีองค์กร และมีมาตรการในนการตรวจสอบดูแลให้เป็นไปตาม
มาตรฐาน
องค์กรตรวจสอบมาตรฐานอาจสนับสนุนให้เกิดองค์กรอิสระขึ้นเพื่อทำ
หน้าที่
เหล่านี้โดยรัฐอาจสนับสนุนค่าใช้จ่ายบางประการในระยะยาว
เชื่อว่าองค์กรเหล่านี้ จะอยู่
ได้ด้วยตนเอง

4.3 มีการกำกับควบคุมดูแลกระบวนการจัดการศึกษาด้านฝึกหัดครูอย่าง
เข้มแข็งและ
จริงจัง   เพื่อให้การผลิตครูได้มาตรฐาน
สถานศึกษาใดจะจัดการศึกษาด้าน ฝึกหัดครูก็ให้ผ่านการ
ประเมินด้านศักยภาพ
หลักสูตรและวิธีการจัดตลอดจนมีการ
ควบคุมปริมาณของนักศึกษาให้
สอดคล้องกับความต้องการให้มากที่สุด

4.4 ผู้ผ่านการศึกษาด้านการฝึกหัดครูจะเข้าเป็นครูได้ ต้องผ่านการ
ตรวจสอบคุณสมบัติ
ตามมาตรฐานที่กำหนด (ดังกล่าวในข้อ 1)
ผู้ผ่านการตรวจสอบจะ
ได้รับเอกสารรับรองคุณสมบัติหรือ
จะเรียกว่าใบอนุญาตให้ประกอบอาชีพครูได้
ผู้ไม่ผ่าน การตรวจสอบรับรองไม่มีสิทธิเข้าเป็นครู

4.5 กระจายการสรรหาและรับคนเข้าเป็นครู โดยมอบให้เป็นหน้าที่ของ
โรงเรียนผ่าน
คณะกรรมการของโรงเรียน
โรงเรียนต้องรับครูใหม่เฉพาะที่มีใบอนุญาต ให้ประกอบอาชีพครูตาม
ข้อ 4
เท่านั้น

4.6 การบรรจุให้ประจำโรงเรียน ไม่ให้มีการโยกย้ายมาช่วยราชการ
แต่ควรโยกย้ายให้
พ้นจากหน้าที่เดิมทันทีเพื่อบรรจุคนใหม่ทดแทนได้

4.7 กำหนดเงื่อนไขให้ครูต้องพัฒนาตนเองเป็นระยะ ๆ เช่น 2 ปีแรกควร
ถือว่าเป็นขั้น
ทดลองปฏิบัติงานและต้องมีการประเมินทุก 3 ปี
ผู้ที่ผ่านการประเมิน 3 ครั้ง จึงจะถือได้ว่าเป็นครู
ประจำ
ไม่ต้องประเมินใหม่อีก ยกเว้นกรณีจำเป็นพิเศษ

4.8 ให้มีการส่งเสริมการพัฒนาครูเป็นประจำด้วยวิธีการต่าง ๆ เช่น ผ่าน
สื่อทางไกล
การเข้าเรียนหรืออบรมในสถาบันอุดมศึกษา
ทั้งหลักสูตรระยะสั้นและหลักสูตร ปริญญาชั้นสูง
จัดให้
มีองค์กรพัฒนาครูขึ้นเป็นการเฉพาะ   ควรมีงบประมาณพัฒนาครู
ประมาณ 5% - 10% ของงบ
ประมาณเงินเดือนครู

4.9 ให้มีระบบตอบแทนความดีความชอบครูที่มีผลงานดีเด่น   เช่น
การยกเว้นการ
ประเมิน   การให้ค่าตอบแทนเพิ่มขึ้นพิเศษ
การให้ตำแหน่งพิเศษ เป็นต้น

4.10 กำหนดให้มีบัญชีเงินเดือนข้าราชการครูโดยเฉพาะ
โดยให้เริ่มต้นสูงกว่า
ข้าราชการทั่วไป ประมาณ 20%
เพื่อดึงดูดคนที่มีความสามารถพิเศษเข้ามาเป็นครู
บัญชี
เงินเดือนครูไม่ควรอิงบัญชีเงินเดือนข้าราชการทั่วไป

4.11 กำหนดระบบตอบแทนครูที่ต้องทำงานในพื้นที่ชนบท ในพื้นที่ห่างไกล
ทุรกันดาร
เป็นพิเศษ
ครูในพื้นที่ยากลำบากต้องได้รับค่าตอบแทนสูงกว่าครูในพื้นที่ปกติ

4.12 ปรับสถานศึกษาที่ผลิตครูให้มีคุณภาพ มีความพร้อมตามมาตรฐานที่กำหนด

จะต้องไม่อนุญาตให้สถานศึกษาที่ไม่พร้อมจัดการศึกษาด้านฝึกหัดครู

4.13
จัดให้มีทุนจำนวนหนึ่งสำหรับผู้มีความสามารถพิเศษเข้ามาเรียนด้านฝึกหัดครู

เพื่อจะได้ครูที่มีความสามารถสูง ๆ อย่างน้อยจำนวนหนึ่ง เพื่อเป็นผู้นำใน
โอกาสต่อไป

4.14
ให้สถานศึกษาบริหารงานภายใต้การกำกับดูแลของกรรมการโรงเรียนที่มี
ประชาชนในท้องถิ่นร่วมเป็นกรรมการ
เพื่อให้ประชาชนได้มีส่วนกำกับดูแลครูได้ใกล้ชิดยิ่งขึ้น

4.15 มีระบบประเมินผู้ไม่เหมาะสม และผู้ไม่สามารถจัดการเรียนการสอนให้

บรรลุผลได้ตามหลักสูตรให้พ้นจากหน้าที่ครู

5. บทส่งท้าย

แนวทางที่กล่าวมานี้ ที่จริงก็ไม่ใช่ความคิดใหม่ทั้งหมด หลายเรื่องมีการ
กล่าวถึง
มานานแล้ว แต่ยังไม่สามารถทำให้เป็นความจริงได้
ถ้าจะให้สำเร็จได้ทุกฝ่าย ไม่ ว่าจะเป็นฝ่ายรัฐ
เอกชน ครู ประชาชน
นักเรียน จะต้องช่วยกัน รัฐจะต้องกล้าลงทุนเพื่อ การพัฒนาครู
ถ้าต้องการ
คุณภาพการศึกษาของประชากรให้สูงขึ้น
ครบถ้วนมากขึ้น ถ้า
ร่วมกันอย่างเต็มที่เราจะได้ครูที่ดี
มาสอนลูกหลาน
ถ้าปล่อยทิ้งไว้ให้เป็นเช่นนี้อีกต่อไป
วงการครูก็คงยังต้องเป็นขี้ปากให้คนวิพากษ์
วิจารณ์ต่อไปอีกเช่นกัน ดร.
พนม พงษ์ไพบูลย์ รองปลัดกระทรวงศึกษาธิการ 12 ตุลาคม 2539

Copyright @ : 2000  Ministry of Education,
THAILAND
แหล่งข้อมูล : ท่านพนม พงษ์ไพบูลย์
รวบรวม จัดเตรียมข้อมูล พัฒนา
และนำเสนอ : กลุ่มงานจัดการฐานข้อมูล
กลุ่มพัฒนาระบบสารสนเทศ
ศูนย์สารสนเทศ สป. ศธ.
โทร. 281-9809 , 628-5643 ,
628-5644  โทรสาร  281-8218
ติดต่อผู้ดูแลระบบ : [email-masked]