การแบ่งเขตการปกครองของประเทศไทย

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

ไปที่: ป้ายบอกทาง,
ค้นหา

ประเทศไทยแบ่งออกเป็น
75 จังหวัด
และกรุงเทพมหานคร
ก่อนหน้าปี พ.ศ. 2515 กรุงเทพมหานครเคยเป็นจังหวัดหนึ่งของประเทศไทย
แต่ละจังหวัดแบ่งออกเป็นอำเภอ
ปัจจุบันประเทศไทยมี 878 อำเภอ และ 50 เขตในกรุงเทพมหานคร แต่ละจังหวัดมีอำเภอเมือง
ยกเว้นจังหวัดพระนครศรีอยุธยา
ซึ่งมีชื่อจังหวัดและชื่ออำเภอเมืองเหมือนกัน
แต่ละอำเภอสามารถแบ่งออกได้เป็นตำบล
ซึ่งมีระดับเทียบเท่ากับ "แขวง"
ในกรุงเทพมหานคร
แต่ละตำบลสามารถแบ่งออกเป็นหมู่บ้านซึ่งเป็นเขตการปกครองที่เล็กที่สุด

เนื้อหา

1 การปกครองส่วนท้องถิ่น

1.1 สภาท้องถิ่น

2 การแบ่งเขตการปกครองอย่างไม่เป็นทางการ

3 การแบ่งเขตการปกครองในอดีต

3.1 มณฑล

4 อ้างอิง

[แก้]
การปกครองส่วนท้องถิ่น

นอกเหนือไปจากการปกครองส่วนภูมิภาคแล้ว
ประเทศไทยยังมีการแบ่งเขตการปกครองส่วนท้องถิ่นอีกหนึ่งรูปแบบ
ซึ่งมีความรับผิดชอบต่อท้องถิ่นนั้นๆ แบ่งได้เป็นสองพวกใหญ่ๆคือ ท้องที่เทศบาล และ
ท้องที่ตำบล

ท้องที่เทศบาล โดยทั่วไปหมายถึงท้องถิ่นที่มีความเป็นเมือง
หรือมีศูนย์กลางของความเป็นเมืองอย่างเห็นได้ชัดเจน
ซึ่งไม่มีความจำเป็นจะต้องเป็นท้องที่ ตามเขตการปกครองส่วนภูมิภาคแต่อย่างใด
ท้องที่เทศบาลนั้น อยู่ภายใต้การบริหารขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ชื่อว่า
เทศบาล โดยองค์กรของเทศบาล ต้องมีสภาเทศบาล และมีคณะเทศมนตรีหรือนายกเทศมนตรี
แล้วแต่กรณี ซึ่งเทศบาลในประเทศไทยแบ่งออกเป็นสามระดับ คือ

เทศบาลนคร
คือเขตท้องถิ่นชุมชนที่มีประชากรรวมกัน 50,000 คนขึ้นไป
ทั้งมีรายได้อันสมควรในการปฏิบัติหน้าที่ตามพระราชบัญญัติเทศบาล

เทศบาลเมือง
คือเขตท้องถิ่นชุมชนที่เป็นที่ตั้งของศาลากลางจังหวัด
หรือท้องถิ่นที่มีประชากรรวมกัน 10,000 คนขึ้นไป

เทศบาลตำบล
คือเขตท้องถิ่นชุมชนที่มีประชากรรวมกัน 5,000 คนขึ้นไป
ทั้งมีรายได้อันสมควรในการปฏิบัติหน้าที่ตามพระราชบัญญัติเทศบาล หรือ
เป็นสุขาภิบาลเดิมมาก่อนการยกฐานะสุขาภิบาลเป็นเทศบาลตำบล และแม้ว่า
"เทศบาลตำบล" จะมีชื่อเรียกคล้ายกันหรือชื่อเดียวกันกับ "ตำบล"
แต่เทศบาลตำบลไม่จำเป็นจะต้องครอบคลุมตำบลเพียงตำบลเดียว
หรือไม่จำเป็นต้องครอบคลุมตำบลตามชื่อเทศบาลนั้น เช่น เทศบาลตำบลแม่สาย
ครอบคลุมบริเวณเมืองต่อเนื่องระหว่างตำบลเวียงพางคำ
และตำบลแม่สาย พื้นที่นอกเหนือท้องที่เทศบาลนี้ มีฐานะเป็นท้องที่ตำบล
ซึ่งต่อมายภายหลังจึงยกขึ้นเป็นเทศบาลภายหลัง

โดยท้องที่เทศบาลทั้งสามรูปแบบนี้
จำเป็นจะต้องมีพระราชกฤษฎีกายกฐานะเขตชุมชนนั้นๆ
ขึ้นเป็นเทศบาลในแต่ละระดับชั้นด้วย ดังนั้น ในทางปฏิบัติ
ท้ิองถิ่นบางแห่งอาจจะผ่านเกณฑ์ทั้งด้านประชากร และรายได้แล้ว
แต่ยังมีสถานะเป็นองค์กรในระดับที่ต่ำกว่าที่ควรจะเป็นอยู่
เนื่องด้วยยังไม่มีการยกฐานะ

สำหรับ เขตเทศบาลเมือง (บางแห่ง) และ เขตเทศบาลนคร จะแบ่งเขตการปกครองย่อยลงเป็น
ชุมชน ซึ่งมีฐานะเท่ากับ หมู่บ้าน ในระบบการปกครองส่วนภูมิภาค
โดยชุมชนจะไม่มีตำแหน่งผู้ใหญ่บ้าน และกำนัน
ซึ่งเป็นตำแหน่งของระบบบริหาราชการส่วนภูมิภาค
และพิเศษสำหรับเขตเทศบาลนครขนาดใหญ่หลายแห่งเช่น นครเชียงใหม่
นครหาดใหญ่
และ นครนนทบุรี
มีเขตการปกครองในระดับ แขวง ซึ่งเป็นการรวมชุมชนหลายๆ ชุมชนเข้าด้วยกัน โดยแขวงนี้
ไม่ได้มีอาณาเขตตามเขตตำบลแต่อย่างใด

ท้องที่ตำบล โดยทั่วไปคือส่วนท้องที่ชนบท หรือกึ่งเมือง
ที่มีการกระจายตัวขอประชากรอย่างหลวมๆ
แต่อาจจะมีเขตชุมชนที่มีประชากรหนาแน่นกว่าจุดอื่นๆ ในท้องที่ด้วย ในทางปฏิบัติ
ท้องที่ตำบลคือท้องที่ส่วนที่เหลือจากท้องที่เทศบาล
โดยจะมีอาณาเขตครอบคลุมท้องที่ตำบล ตามอย่างการปกครองส่วนภูมิภาคเป็นหลัก
แต่หากพื้นที่ส่วนหนึ่งส่วนใดที่อยู่ในเขตท้องที่เทศบาลแล้ว
ก็จะอยู่นอกเหนือจากเขตพื้นที่ของท้องที่ตำบล กล่าวคือ
หากมีตัวเมืองอยู่ระหว่างกลางของเขตตำบล (ส่วนภูมิภาค) ในสองตำบล
ซึ่งเขตตัวเมืองนั้นได้รับการยกฐานะเป็นท้องที่เทศบาลแล้ว
พื้นที่ส่วนที่เหลือที่ไม่เต็มตำบลคือท้องที่ตำบล
ซึ่งจะอยู่ภายใต้การบริหารขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ชื่อว่า
องค์การบริหารส่วนตำบล โดยต้องมีสภาองค์การบริหารส่วนตำบล
และมีนายกองค์การบริหารส่วนตำบล เป็นผู้บริหาร ทั้งนี้ องค์การบริหารส่วนตำบล
อาจไม่ได้ดูแลท้องที่ตำบลเดียว ในทางทฤษฎีอาจจะดูแลสองตำบลหรือมากกว่าก็ได้
ทั้งนี้ กฎหมายองค์การบริหารส่วนตำบล ได้ระบุจำนวนประชากร
ในการจัดตั้งท้องที่บริหารขององค์การบริหารส่วนตำบลไว้

นอกเหนือจาก เทศบาล และองค์การบริหารส่วนตำบลแล้ว
ยังมีองค์การปกครองอีกหนึ่งประเภท คือ องค์การบริหารส่วนจังหวัด
โดยมีหน้าที่อุดหนุนท้องถิ่น (เทศบาล และ องค์การบริหารส่วนตำบล)
ในการดำเนินกิจการที่ท้องถิ่นไม่สามารถทำได้ โดยอาจจะเป็นโครงการขนาดใหญ่
เกินขอบเขตอำนาจของท้องถิ่น หรืออาจเป็นโครงการ
ที่เป็นประโยชน์ส่วนรวมของทุกท้องถิ่นในจังหวัดเดียวกัน เช่น
การก่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ เป็นต้น

[แก้]
สภาท้องถิ่น

สภาท้องถิ่น หรือ สภาองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
ประกอบด้วยองค์การบริหารส่วนจังหวัด เทศบาล กรุงเทพมหานคร เมืองพัทยา
องค์การบริหารส่วนตำบล
ทำหน้าที่ในการตรวจสอบถ่วงดุลการทำงานของฝ่ายบริหารขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
หรือ ผู้บริหารท้องถิ่น
ปกติ สภาท้องถิ่นจะมาจากการเลือกตั้งจากประชาชนในท้องถิ่นโดยตรง
มีอำนาจหน้าที่หลายประการตามที่กฎหมายกำหนด เช่น ออกข้อบัญญัติท้องถิ่น
ตรวจสอบการทำงานของผู้บริหารท้องถิ่น เป็นต้น

ในบางระบบ สภาท้องถิ่นมีอำนาจในการเลือกตั้งผู้บริหารท้องถิ่น
แต่สำหรับในประเทศไทย การได้มาซึ่งผู้บริหารท้องถิ่น
ใช้ระบบการเลือกตั้งผู้บริหารท้องถิ่นโดยตรง

[แก้]
การแบ่งเขตการปกครองอย่างไม่เป็นทางการ

กรุงเทพมหานครและจังหวัดอีก 5 จังหวัดซึ่งอยู่ติดกับกรุงเทพมหานคร
หรือที่เรียกว่า "ปริมณฑล" มักเรียกรวมกันว่าเป็น กรุงเทพมหานครและปริมณฑล
เนื่องจากเขตเมืองของกรุงเทพมหานครได้ขยายมาถึงพื้นที่ดังกล่าวแล้ว

การแบ่งภูมิภาคในประเทศไทยมีการจำกัดความที่แตกต่างกัน
โดยการแบ่งอย่างเป็นทางการของราชบัณฑิตยสถานได้แบ่งภูมิภาคของไทยออกเป็น
6 ภาค

[แก้]
การแบ่งเขตการปกครองในอดีต

แผนที่มณฑลเทศาภิบาล พ.ศ. 2458
โดยมีเส้นแบ่งจังหวัดในปัจจุบันประกอบ

เริ่มต้นแต่ต้นคริสตศตวรรษที่ 20 มาจนถึง พ.ศ. 2475
ประเทศไทยเคยมีเขตการปกครองซึ่งเรียกว่า มณฑลเทศาภิบาล
โดยมีพื้นที่ที่ใหญ่กว่ามณฑล เรียกว่า บริเวณ
จังหวัดแรก ๆ ของไทยเคยถูกเรียกว่า เมือง
โดยได้มีการพัฒนามาจากนครรัฐในประวัติศาสตร์
มีทั้งเมืองซึ่งเป็นอิสระจากกรุงเทพมหานคร (หรือที่กลายมาเป็นจังหวัดในปัจจุบัน)
เช่นเดียวกับเมืองที่อยู่ภายใต้การปกครองดูแลของเมืองใกล้เคียงที่มีอำนาจเหนือกว่า
หรือเป็นส่วนหนึ่งของรัฐบรรณาการกึ่งเอกราช ในปี ค.ศ. 1906
เริ่มมีการเปลี่ยนแปลงคำว่า "เมือง" ไปเป็น "จังหวัด" ก่อนที่จะแล้วเสร็จในปี ค.ศ.
1916[1]

หลังจากการยกเลิกมณฑล เขตการปกครองใหม่ที่ใช้แทนเรียกว่า ภาค
ได้รับการจัดตั้งขึ้น ในตอนแรก ประเทศไทยได้แบ่งออกเป็น 4 ภาค
โดยมีการเปลี่ยนแปลงโครงร่าง ในปี ค.ศ. 1951 ได้เพิ่มเป็น 9 ภาค และในปี ค.ศ. 1956
การแบ่งเขตการปกครองแบบนี้ก็ได้ถูกยกเลิกเช่นเดียวกัน

ในอดีต เทศบาลเคยถูกเรียกว่า สุขาภิบาล
ซึ่งส่วนใหญ่มีหน้าที่เกี่ยวกับงานด้านสุขาภิบาล เช่น การกำจัดของเสีย
สุขาภิบาลถูกก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1898
และได้ถูกยกระดับเป็นเทศบาลตำบลทั้งหมดเมื่อเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2542[2]

จนกระทั่ง พ.ศ. 2550 กิ่งอำเภอถือว่าเป็นอำเภอประเภทพิเศษ
ซึ่งบางส่วนยังคงเป็นส่วนหนึ่งของอีกอำเภอหนึ่ง โดยปกติแล้ว
กิ่งอำเภอซึ่งได้รับการจัดตั้งใหม่มักจะได้รับการพัฒนาจนกลายเป็นอำเภออย่างสมบูรณ์ภายในเวลาไม่กี่ปี
เมื่อวันที่ 24 สิงหาคม พ.ศ. 2550 กิ่งอำเภอ 81
แห่งได้รับการพัฒนาจนกลายเป็นอำเภอโดยสมบูรณ์
ถึงแม้ว่ากิ่งอำเภอหลายแห่งจะยังไม่ถึงเกณฑ์ของอำเภออย่างสมบูรณ์ในเวลานั้นก็ตาม

[แก้]
มณฑล

มณฑลอุดร

ก่อตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2442 ประกอบด้วย เมืองอุดรธานี
เมืองขอนแก่น
เมืองเลย
เมืองนครพนม
เมืองหนองคาย
เมืองสกลนคร

[แก้]
อ้างอิง

^
"ประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ
ให้เปลี่ยนคำว่าเมืองเรียกว่าจังหวัด" (in Thai) (PDF). Royal Gazette
33 (0 ก): 51. May 28 1916. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2459/A/51.PDF.

^
"พระราชบัญญัติเปลี่ยนแปลงฐานะของสุขาภิบาลเป็นเทศบาล พ.ศ.
๒๕๔๒" (in Thai) (PDF). Royal Gazette 116 (9 ก): 1–4.
February 24 1999. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2542/A/009/1.PDF.

ดึงข้อมูลจาก "http://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%81%E0%B8%9A%E0%B9%88%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%82%E0%B8%95%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%9B%E0%B8%81%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%82%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%A8%E0%B9%84%E0%B8%97%E0%B8%A2".

หมวดหมู่:
เขตการปกครองของประเทศไทย

เครื่องมือส่วนตัว

ล็อกอิน
/ สร้างบัญชีผู้ใช้

เนมสเปซ

บทความ

อภิปราย

สิ่งที่แตกต่าง

ดู

เนื้อหา

แก้ไข

ประวัติ

การกระทำ

สืบค้น

ป้ายบอกทาง

หน้าหลัก

เหตุการณ์ปัจจุบัน

ถามคำถาม

บทความคัดสรร

บทความคุณภาพ

สุ่มบทความ

มีส่วนร่วม

ศาลาประชาคม

ปรับปรุงล่าสุด

เรียนรู้การใช้งาน

ติดต่อวิกิพีเดีย

บริจาคให้วิกิพีเดีย

วิธีใช้

พิมพ์/ส่งออก

สร้างหนังสือ

ดาวน์โหลดในชื่อ PDF

หน้าสำหรับพิมพ์

เครื่องมือ

หน้าที่ลิงก์มา

ปรับปรุงที่เกี่ยวโยง

อัปโหลด

หน้าพิเศษ

ลิงก์ถาวร

อ้างอิงบทความนี้

ภาษาอื่น

English

日本語

한국어

Русский

หน้านี้แก้ไขล่าสุดเมื่อวันที่ 13 มกราคม 2554 เวลา
19:41 น.

อนุญาตให้เผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์
แบบแสดงที่มา-อนุญาตแบบเดียวกัน; เงื่อนไขอื่นอาจใช้ประกอบด้วย โปรดศึกษาเงื่อนไขการใช้งาน
Wikipedia®
เป็นเครื่องหมายการค้าจดทะเบียนของมูลนิธิวิกิมีเดีย

ติดต่อเรา

นโยบายความเป็นส่วนตัว

เกี่ยวกับวิกิพีเดีย

ข้อปฏิเสธความรับผิดชอบ