หน้าบ้านจอมยุทธ >> ห้องสมุด >>ประวัติศาสตร์สากล-บุคคลสำคัญ
>>อิสราเอล >> สมัยจักรวรรดิกรีกเรืองอำนาจ

ประวัติศาสตร์ของชนชาติอิสราเอลมีความสำคัญสำหรับคริสต์ชนมาก
เพราะพระเจ้าทรงสำแดงพระองค์เองและพระประสงค์ของพระองค์ให้มนุษย์ชาติรู้โดยผ่านทางเหตุการณ์ต่าง
ๆ ที่เกิดขึ้นกับชนชาตินี้

ประวัติศาสตร์ชนชาติอิสราเอล

(พันธสัญญาเดิม)
บรรพชนต้นตระกูลอิสราเอล
การอพยพ
อิสราเอล 12
เผ่า

กษัตริย์องค์แรกๆ
ของอิสราเอล

สองราชอาณาจักร
สมัยจักรวรรดิอัสซีเรียเรืองอำนาจ
สมัยจักรวรรดิบาบิโลนเรืองอำนาจ
สมัยจักรวรรดิเปอร์เซียเรืองอำนาจ
สมัยจักรวรรดิกรีกเรืองอำนาจ

สมัยจักรวรรดิโรมันเรืองอำนาจ

"พระเจ้าทรงเป็นองค์บริสุทธิ์ของอิสราเอล"
มีความหมายไม่เหมือนกับที่ชนชาติอื่นเข้าใจ
อิสราเอลเป็นชนชาติที่พระเจ้าทรงเลือกสรรเป็นพิเศษ
เพื่อจะทรงสำแดงให้ชนชาติอื่นได้รู้จักพระองค์
สิ่งที่อิสยาห์ประณามอิสราเอลก็มีความหมายพิเศษ
เพราะท่านประณามพวกเขาในฐานะที่เป็นผู้ที่พระเจ้าทรงเลือกสรรให้รับผิดชอบหน้าที่พิเศษนี้
แต่พวกเขากลับทอดทิ้งพระองค์
แผนการของพระเจ้าที่จะช่วยชนชาติทั้งปวงต้องตกอยู่ในอันตรายเพราะความไม่เชื่อฟังของพวกอิสราเอล

อิสราเอล
(ชนชาติที่พระเจ้าเลือกสรร)

อิสราเอลสมัยกรีกเรืองอำนาจ (ประมาณ
ก.ค.ศ. 331 - 65)
กรีกรวมพลังพิชิตโลก

ประวัติศาสตร์ได้มีการบันทึกเรื่องราวของชาวกรีกไว้นานแล้ว
แต่พระคัมภีร์เพิ่งจะบันทึกเรื่องราวของกรีกก็ต่อเมื่อหลังจากกลับจากการเป็นเชลยแล้ว
ที่เป็นเช่นนี้ก็เพราะ
สมัยก่อนชาวกรีกไม่เข้มแข็งพอที่จะมีอิทธิพลต่อเหตุการณ์ต่าง ๆ
ของโลก

นักวิชาการบางคนเชื่อว่าชาวฟีลิสเตียเดิมเป็นชาวกรีก
แต่ถูกกรีกหลายกลุ่มที่มีอำนาจกว่าขับไล่ออกจากบ้านเมืองของตน
ถ้าเป็นเช่นนั้นจริงก็แสดงว่า
อิสราเอลพบกับชาวกรีกครั้งแรกเมื่อพวกเขาอพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานอยู่ในปาเลสไตน์และมีการค้าขายซึ่งกันและกัน
แต่การติดต่อครั้งสำคัญครั้งแรกเกิดขึ้นตอนปลายศตวรรษที่ 4
ก่อนคริสตศักราช ซึ่งครั้งนั้นนครต่าง ๆ
ของกรีกรวมกันตั้งเป็นสันนิบาตนครรัฐที่มีอำนาจเข้มแข็งภายใต้การปกครองของผู้นำท่านหนึ่ง

ในปี ก.ค.ศ. 336
นครรัฐต่าง ๆ ของกรีกอยู่ภายใต้การปกครองของกษัตริย์ฟีลิปที่ 2
(Phillip II) แห่งมาซิโดเนีย และต่อมากรีกก็มีผู้นำคนใหม่คือ
อเล็กซานเดอร์ (Alexander) ซึ่งเป็นโอรส พระองค์ทรงปกครองตั้งแต่
ก.ค.ศ. 336 - 323 โดยตลอดเวลาอเล็กซานเดอร์ ต้องเผชิญปัญหากับเปอร์เซีย
พระองค์ทรงนำทัพไปสู้รบกับเปอร์เซีย จนกระทั่งถึงอียิปต์
ประชาชนที่นั่นพากันต้อนรับพระองค์ในฐานะผู้ปลดปล่อยพวกตนจากแอกของเปอร์เซีย
อเล็กซานเดอร์รบชนะทุกแห่งที่พระองค์ยกทัพไป
พระองค์ทรงทำลายจักรวรรดิเปอร์เซียลงภายในเวลาไม่ถึงสิบปี
แล้วสร้างจักรวรรดิกรีกขึ้นมาแทน
จักรวรรดินี้ครอบคลุมอาณาบริเวณอันกว้างใหญ่ไพศาลของเอเชียตะวันตกเฉียงใต้
กษัตริย์อเล็กซานเดอร์ทรงประชวรเป็นไข้และสิ้นพระชนม์ที่บาบิโลนในปี
ก.ค.ศ. 323 เมื่อพระชนมายุ 32 ชันษา

หลังจากกษัตริย์อเล็กซานเดอร์สิ้นพระชนม์แล้วจักรวรรดิกรีกก็แตกเป็นเสี่ยง
ๆ เพราะไม่มีผู้ใดมีอำนาจพอที่จะรับช่วงการปกครองต่อจากพระองค์ ปี
ก.ค.ศ. 301 มีรัฐใหม่เกิดขึ้นห้าแห่งคือ ที่มาซิโดเนีย เทร็ซ
เอเชียไมเนอร์ผนวกกับฟีนิเซีย อียิปต์ผนวกกับปาเลสไตน์ และบาบิโลน
ทอเลมี (Ptolemy) ปกครองอียิปต์โดยที่แม่ทัพคนอื่นเข้าแทรกแซงไม่มากนัก
แต่ในที่อื่น ๆ มีการรบเพื่อแย่งชิงอำนาจกันเอง ในปีก.ค.ศ. 281 เซลูคัส
(Seleucus) ผู้ครอบครองบาบิโลนรบชนะแม่ทัพอื่นอีกสามคน
ในปีเดียวกันนั้นเซลูคัสก็ถูกสังหาร
มาซิโดเนียจึงประกาศตัวเป็นอิสระจากการปกครองของผู้สืบทอดอำนาจต่อจากเซลูคัส
ดังนั้นกรีกจึงยังมีอำนาจเหนือบริเวณสามแห่ง คือ
ที่มาซิโดเนียซึ่งปกครองโดยอันทิโกนัส (Antigonus)
ที่อียิปต์ปกครองโดยทอเลมี นอกนั้นปกครองโดยตระกูลเซลูคัส
ซึ่งเรียกว่าราชวงศ์เซลูซิด (Seleucis)
มีศูนย์กลางการปกครองอยู่ที่เมืองอันทิโอกในแคว้นซีเรีย

อำนาจสามฝ่ายนี้ปกครองต่อไปจนถึงต้นศตวรรษที่ 2
ก.ค.ศ. ตอนนั้นโรมกำลังเข้ามาแย่งชิงอำนาจ ควบคุมกิจการของโลกไปจากกรีก
อันทิโอกัสที่ 3
พยายามที่จะเสริมอำนาจของตนโดยเข้ายึดแผ่นดินใหญ่ของกรีกแต่ก็ถูกกองทัพโรมขับไล่กลับมาและถูกบังคับให้ลงนามในสนธิสัญญาสงบศึกในปี
ก.ค.ศ. 190

ศาสนาและวัฒนธรรมกรีก
พวกกรีกเชื่อว่ามีเทพเจ้าหลายองค์สถิตอยู่บนภูเขาโอลิมปัส
โดยมีเทพชื่อ "ซุส" (Zeus)
เป็นประมุขพวกกรีกเชื่อว่าทวยเทพที่อยู่ที่โอลิมปัสนั้นนึกจะทำอะไรก็ทำได้โดยทันที
ไม่มีกฎเกณฑ์ใดที่จะควบคุมความประพฤติของเทพเหล่านั้น

ชาวกรีกที่มีความคิดส่วนใหญ่จะปฏิเสธศาสนาและหันมาพึ่งพาความสามารถของมนุษย์
กรีกในสมัยนั้นมีชื่อเสียงเด่นกว่าชาติใด ๆ ทั้งในด้านของการศึกษา
ความสามารถด้านศิลปศาสตร์ วิทยาศาสตร์และปรัชญา ในด้านศิลปกรรมนั้น
ชาวกรีกได้พัฒนาทักษะการละคร การแกะสลักและจิตรกรรมขึ้นมา
ในด้านวิทยาศาสตร์พวกเขาปูพื้นฐานวิชาเรขาคณิต วิศวกรรม ภูมิศาสตร์
ดาราศาสตร์
ส่วนในด้านปรัชญาก็พัฒนาความคิดเห็นเรื่องธรรมชาติของมนุษย์และสังคมมนุษย์ซึ่งยังคงมีอิทธิพลมาตราบทุกวันนี้

พวกกรีกนิยมชมชอบการอภิปราย
เรื่องประชาธิปไตยและความยุติธรรมเป็นพิเศษ
เมื่อใดที่มีการเอาเรื่องพระเจ้ามาในการอภิปราย
พวกเขาก็มักจะถือว่าเรื่องนี้เป็นอุดมการณ์สมบูรณ์แบบซึ่งทุกคนควรแสวงหา

อเล็กซานเดอร์ผู้เป็นศิษย์อริสโตเติลนักปราชญ์ผู้ยิ่งใหญ่ที่สุดคนหนึ่งของกรีกคงจะเชื่อว่า
การเผยแพร่วัฒนาธรรมกรีกไปทั่วโลกเป็นวิธีที่ดีในการรับใช้มนุษยชาติ
นโยบายเผยแพร่วัฒนธรรมกรีกนี้พวกผู้ปกครองชาวกรีกคนต่อ ๆ
มารับไปทำอย่างต่อเนื่องแม้จักรวรรดิจะถูกแบ่งแยกเป็นรัฐต่าง ๆ
แล้วก็ตาม

ทอเลมีและราชวงศ์ของพระองค์ที่อยู่ในอียิปต์ขยันขันแข็งในการสนับสนุนและส่งเสริมวัฒนธรรมกรีกเป็นพิเศษ
อเล็กซานเดอร์สร้างเมืองใหม่แห่งหนึ่งคือเมืองอเล็กซานเดรีย
ต่อมาเมืองนี้กลายเป็นศูนย์กลางที่ยิ่งใหญ่ด้านวิชาการ
มีนักปราชญ์คนสำคัญที่มีชื่อเสียงมากมายหลายคน

พวกยิวต่อต้านวัฒนาธรรมกรีก

ยูดาห์ที่อยู่ใต้การปกครองของราชวงศ์ทอเลมี
หลังจากที่กษัตริย์อเล็กซานเดอร์สิ้นพระชนม์แล้ว
จักรวรรดิกรีกแบ่งออกเป็นหลายราชอาณาจักร
ดินแดนส่วนหนึ่งของปาเลสไตน์ตกอยู่ใต้การปกครองของทอเลมี
ตลอดระยะเวลาที่กรีกยังมีอำนาจเหนือกิจการต่างๆ
ของโลกอยู่แต่สูญเสียอำนาจในการปกครองปาเลสไตน์ไปเมื่อปี ก.ค.ศ. 198
เมื่อพวกเซลูซิดยึดบริเวณนั้นไว้ในครอบครอง

ในช่วง125
ปีที่ราชวงค์ทอเลมีปกครองอยู่นั้น
ชีวิตของผู้คนในปาเลสไตน์มีแต่ความสงบสุขและไม่มีอะไรเปลี่ยนแปลงมากนัก
มหาปุโรหิตยังคงเป็นเป็นผู้มีอำนาจทั้งด้านการเมืองและด้านจิตวิญญาณของชาวยิว
โดยได้รับผิดชอบสิ่งที่เกิดขึ้นในยูดาห์ต่อทอเลมี

พัฒนาการที่สำคัญยิ่งสำหรับยิวในช่วงนี้คือ
ชุมชนชาวยิวได้เจริญแข็งแรงขึ้นในเมือง อเล็กซานเดรีย
พวกยิวในอเล็กซานเดรียยอมรับวัฒนธรรมกรีกและเต็มใจนำมาปรับใช้ให้เป็นประโยชน์สำหรับพวกตน
เพียงแค่ไม่นานพวกไม่เขาสามารถพูดและอ่านภาษาบ้านเกิดของตนได้
ในที่สุดก็พบว่าการที่จะรักษามรดกทางประวัติศาสตร์และทางความเชื่อของตนเป็นสิ่งที่ทำได้ยาก
เนื่องจากพระธรรมต่างๆในพระคัมภีร์เขียนด้วยภาษาฮีบรู
ซึ่งพวกเขาส่วนใหญ่อ่านไม่ออก

ต่อมา
พวกผู้นำชาวยิวมองเห็นความจำเป็นที่จะต้องแปลพระบัญญัติเป็นภาษากรีก
จึงค่อยๆทยอยแปลพระคัมภีร์ (พันธสัญญาเดิม) ทั้งเล่มจนแล้วเสร็จ
ในศตวรรษต่อมาพวกผู้นำชาวยิวที่ปาเลสไตน์ไม่ยอมรับหนังสือใหม่เหล่านี้
และไม่ยอมใส่ไว้ในพระคัมภีร์ฮีบรู
พระคัมภีร์ที่แปลเป็นภาษากรีกเล่มนี้เรียกกันว่า
"พระคัมภีร์ฉบับเซปตัวจินท์" (the Septuagint) เพราะตามตำนานบอกว่า
มีนักปราชญ์จำนวนเจ็ดสิบสองคนช่วยกันแปล
ประวัติศาสตร์ของยิวสมัยจักรวรรดิกรีกเกือบทั้งหมดได้มาจากหนังสือที่เรียกว่า
"อะพ็อคริฟา" (the Apocripha) เล่มที่สำคัญที่สุดคือ 1 และ 2
แมคคาบี

ยูดาห์อยู่ใต้การปกครองของเซลูซิด
ภายหลังจากที่กษัตริย์อเล็กซานเดอร์สิ้นพระชนม์แล้ว
พวกแม่ทัพแย่งอำนาจการปกครองจักรวรรดิจนปี ก.ค.ศ. 198 อันทิโอกัสที่ 3
ในราชตระกูลเซลูคัสรบชนะอียิปต์ จึงยึดปาเลสไตน์ไว้ในอำนาจของตน ทีแรก
ๆ พวกยิวก็ชื่นชมยินดีในการเปลี่ยนแปลงนี้
เพราะความเป็นอยู่ของประชาชนสบายขึ้น อันทิโอกัสที่ 3
ไม่เรียกเก็บภาษีจากประชาชน ต่อมาก็เรียกเก็บเพียงเล็กน้อย
แต่ไม่เก็บภาษีจากเจ้าหน้าที่ผู้ประกอบพิธีทางศาสนาและสมาชิกของสภาผู้ปกครอง
และรัฐเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายในการซ่อมแซมพระวิหาร แต่เมื่ออันทิโอกัสที่
3 แพ้ชาวโรมัน อันทิโอกัสที่ 3
ก็กลับมาเรียกเก็บภาษีเพิ่มขึ้น

เซลูคัสที่ 4
เป็นกษัตริย์ชาวกรีกองค์ต่อมาก็ยังช่วยเหลือพวกยิว
แต่ก็เกิดแพ้การทดลอง
นำเงินซึ่งพระวิหารเก็บไว้เป็นจำนวนมากไปใช้จ่ายส่วนตัว
และเป็นชนวนที่ทำให้เกิดความขัดแย้งระหว่างผู้ปกครองชาวกรีกกับเจ้าหน้าที่ของพระวิหาร

เวลาที่พวกยิวได้รับความเดือดร้อนมากที่สุดคือ
เมื่ออันทิโอกัสที่ 4 เป็นกษัตริย์ พระองค์ทรงรับเงินสินบนจากยาโสน
(Jason) ผู้ต้องการตำแหน่างมหาปุโรหิต
โดยสัญญาว่าจะสนับสนุนการเผยแพร่วัฒนธรรมกรีกในแคว้นยูดาห์
พวกปุโรหิตละทิ้งหน้าที่ศาสนกิจไปให้ความสำคัญกับการกีฬา
แต่ยาโสนมีอำนาจในตำแหน่งมหาปุโรหิตได้ไม่นานก็ถูกถอด
มีชายอีกคนชื่อเมเนเลาส์ (Menelaus) ให้สินบนแก่อันทิโอกัสที่ 4
โดยคดโกงนำเงินในพระวิหารมาจ่ายเป็นค่าสินบน
เมื่อมีคนทราบเรื่องดังกล่าว ก็จับเขาฆ่าเสีย

อีกสองปีต่อมา
ความเดือดร้อนก็ประทุถึงขีดสุดเมื่ออันทิโอกัสที่ 4
นำทัพไปโจมตีอียิปต์อีก แต่ถูกโรมันเข้าแทรกแซงทำให้ต้องถอยทัพกลับมา
อันทิโอกัสรู้สึกอับอายและแค้นพระทัยจึงระบายความแค้นด้วยการโจมตีกรุงเยรูซาเล็ม
ปล้นสดมภ์และทำลายกรุง ออกคำสั่งห้ามพวกยิวทำพิธีกรรมทางศาสนา
ห้ามฉลองเทศกาลต่าง ๆ
และเผาหนังสือธรรมบัญญัติที่มีอยู่ทั้งหมดให้สิ้นซาก
ห้ามพวกยิวเข้าสุหนัต ผู้ใดขัดขืนมีโทษถึงตาย อันทิโอกัสที่ 4
พยายามทำลายทุกสิ่งที่เป็นเอกลักษณ์ของยิว
พระองค์คิดว่าถ้าบังคับให้พวกยิวรับวัฒนธรรมกรีกแล้ว
พวกยิวจะสนับสนุนการปกครองของกรีก แต่ยิวบางคนไม่ยอมแพ้
จึงยอมสละชีวิตเพื่อแสดงถึงความเชื่อ
การขัดขืนของยิวแสดงออกอย่างชัดเจนในเรื่องของปุโรหิตมัททาเธียส
(Mattathias) ที่ถูกพวกกรีกบังคับให้กราบไหว้เทพเจ้าของกรีก
ท่านไม่ยอมทำ แต่มีชายอีกคนเสนอตัวทำแทน
ทำให้มัททาเธียสโกรธและฆ่าชายคนนั้นเสียจึงต้องหนีไปบนภูเขาพร้อมกับบุตรชายและตั้งกองทัพต่อสู้พวกกรีกที่นั่นในรูปของกองโจร
ซุ่มโจมตีพวกกรีกจนได้รับความเดือดร้อน ภายหลังยูดาสหรืออีกชื่อคือ
แมคคาเบียส ก็ขึ้นมาสืบทอดตำแหน่งต่อจากบิดา เมื่ออันทิโอกัสที่ 4
สิ้นพระชนม์
ยูดาสก็ฉวยโอกาสเข้ายึดปาเลสไตน์และบริเวณฟากตะวันออกของแม่น้ำจอร์แดน
พวกเฮสิดิม (พวกที่ต่อต้านวัฒนธรรมกรีก)
พอใจในเสรีภาพในการนับถือศาสนาแต่ไม่สนใจการเมือง
แต่ยูดาสยังคงต้องต่อสู้เพื่อเอกราชของชาติตลอดเวลา
ภายในสิบปีพวกแมคคาบีก็ยึดอำนาจคืนจากกรีกได้
ยิ่งพวกแมคคาบีเกี่ยวข้องกับเรื่องทางการเมืองและมีชัยชนะมากเท่าใด
ก็ยิ่งถูกพวกเฮสิดิมต่อต้านมากเท่านั้น
ความขัดแย้งของพวกฟาริสีและสะดูสีเริ่มมาจากจุดนี้
ยิวบางคนไม่ชอบใจที่ผู้นำชาติของตนสนใจแต่เรื่องฝ่ายโลก
จึงแยกตัวออกไปตั้งกลุ่มอารามวาสี (monastic groups)
อยู่ในทะเลทรายซึ่งกลายเป็นพวก "เอสซีน" (Essenes) ในภายหลัง

กลุ่มผู้ร่วมมือทางศาสนาและกลุ่มนักสู้เพื่อเสรีภาพ

เราได้ศึกษาเรื่องราวของจักรวรรดิต่าง ๆ
ที่เรืองอำนาจขึ้นมาตามลำดับ ดังนี้ อัสซีเรีย บาบิโลน เปอร์เซีย
และตอนนี้กำลังอยู่ในสมัยของจักรวรรดิกรีก
ผู้นำของจักรวรรดิเหล่านี้มักจะหาทางทำให้ประชาชนที่อยู่ใต้การปกครองของตนเชื่อฟัง
แต่ละจักรวรรดิก็มีวิธีแก้ปัญหาต่างกันออกไป ดังนี้

อัสซีเรีย
อาศัยกำลังทางทหารเพื่อรักษาอำนาจการปกครองของตนไว้ให้มั่นคง
นิยมใช้ความรุนแรงและด้วยการกวาดต้อนพวกผู้นำที่ต่อต้านการปกครองของอัสซีเรียไปอยู่ต่างแดน
และเอาคนต่างชาติเข้ามาอยู่แทน

บาบิโลน
ใช้วิธีสลายความจงรักภักดีที่ประชาชนมีต่อผู้ปกครองของตนและให้หันไปจงรักภักดีต่อบาบิโลนแทน
พวกเขากวาดต้อนพวกผู้นำของชาติที่แพ้สงครามไปอยู่ในต่างแดน

เปอร์เซีย
เชื่อเรื่องการสร้างความสัมพันธ์ฉันมิตรกับประชาชนที่ตนปกครองให้สิทธิเสรีภาพแก่ประชาชน
ในการนับถือศาสนาและวัฒนธรรมของตน

กรีก
แตกต่างจากจักรวรรดิอื่น คือ
กรีกจะพยายามเผยแพร่วัฒนธรรมของตนให้แก่ประชาชนที่ตนพิชิตได้
เพื่อหวังว่าให้ประชาชนยอมรับการปกครองของตนได้ โดยการนำสิ่งใหม่ ๆ
เข้าไป

พวกยิว
มีปฏิกิริยาต่อการเผยแพร่วัฒนธรรมกรีก ดังต่อไปนี้

พวกปุโรหิตในกรุงเยรูซาเล็ม
ส่วนใหญ่นิยมวัฒนธรรมของกรีกโดยสามารถนำวัฒนธรรมของกรีกมาผสมผสานเข้ากับวัฒนธรรมของตนเองได้
แต่ความจริงแล้วพวกปุโรหิตนี้มักจะแสวงหาอำนาจให้กับตนเองมากกว่า
เมื่อพวกใดมีอำนาจขึ้นมา ก็จะหันไปฝักใฝ่ฝ่ายนั้น
ในที่สุดพวกปุโรหิตจึงตั้งคณะสะดูสีขึ้นมา

พวกเฮสิดิม
เต็มใจยอมรับให้มีการเผยแพร่วัฒนธรรมกรีก
ตราบเท่าที่วัฒนธรรมนั้นไม่เข้ามาแทรกแซงความเชื่อของพวกยิว
พวกนี้ต่อต้านอันทิโอกัสอีปิฟาเนสที่ต้องการทำลายยูดาห์
จึงเข้าร่วมกับพวกแมคคาบี
แต่เมื่อยิวได้รับเสรีภาพในการนับถือศาสนาแล้ว
ก็ไม่สนับสนุนพวกแมคคาบีอีก
พวกเฮสิดิมนี้ไม่ฝักใฝ่อำนาจทางการเมืองด้วยวิธีฝ่ายโลก
และภายหลังพวกนี้กลายเป็นคณะฟาริสีในสมัยพันธสัญญาใหม่

พวกแมคคาบี
ต่อต้านการปกครองของกรีกและการบังคับให้ยอมรับวัฒนธรรมกรีก

พวกเอสซีน
เป็นกลุ่มชาวยิวที่เคร่งศาสนาซึ่งไม่พอใจวิธีที่มนุษย์เข้าไปมีส่วนในการเมือง
พวกนี้เชื่อว่าแผ่นดินของพระเจ้าไม่มีทางจะตั้งขึ้นในโลกด้วยวิธีทางการเมือง
จึงแยกตนเองออกจากโลก ตั้งอารามเพื่อศึกษาพระวจนะของพระเจ้า
ไม่ยุ่งเกี่ยวใด ๆ กับฝ่ายโลก

อ่านต่อ>>>